Η μετάφραση του επιλόγου του βιβλίου “The Wikipedia Revolution” (Andrew Lih, 2009), δημοσιεύεται υπό την άδεια Creative Commons BY 3.0, που επιτρέπει την αντιγραφή και τη διανομή του έργου.
(Χρόνος ανάγνωσης: ~10 λεπτά)
«Τι ακολουθεί για τη Wikipedia;»
Από την έναρξή της τον Ιανουάριο του 2001, η Wikipedia επεκτάθηκε από το ένα και μοναδικό αρχικό λήμμα στα Αγγλικά σε περισσότερα από 10 εκατομμύρια σε 250 γλώσσες [1]. Ο αριθμός των συντακτών αυξήθηκε αντίστοιχα, από μερικές δεκάδες σε εκατομμύρια.
Στην αρχή, η πρόκληση ήταν απλώς να δημιουργηθούν λήμματα. Η ύπαρξη έστω και ενός λήμματος για οτιδήποτε θεωρούνταν κατόρθωμα το 2002. Έπειτα, ο στόχος ήταν η επίτευξη μιας κρίσιμης μάζας χρησιμότητας. Αυτό συνέβη με ρυθμούς εκπληκτικούς — ακόμα και με τα πρότυπα του Ίντερνετ. Καθώς η Wikipedia ξεπέρναγε σε επισκεψιμότητα τη Britannica και την Encarta, και αργότερα τους New York Times και το CNN, έγινε σαφές ότι είχε καθιερωθεί και συνέχιζε να μεγαλώνει με εντυπωσιακό ρυθμό καθ’ όλη τη διάρκεια του 2005.
Ένας από τους λόγους που η Wikipedia συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο ριζοσπαστικές επιτυχίες του Διαδικτύου κατά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα είναι ότι αντιμετώπισε αρκετά μακροχρόνια προβλήματα των έντυπων εγκυκλοπαιδειών:
Μια καλή έντυπη, πολύτομη εγκυκλοπαίδεια, με κόστος άνω των 1.000 δολαρίων, υπερβαίνει τις οικονομικές δυνατότητες πολλών νοικοκυριών, οπότε η άμεση πρόσβαση περιορίζεται από το εισόδημα.
Η παραγωγή μιας πραγματικά ολοκληρωμένης έντυπης εγκυκλοπαίδειας είναι οικονομικά ανέφικτη· απλώς απαιτεί υπερβολικά πολύ φυσικό χώρο και κόστος.
Η διατήρηση της ακρίβειας και του επίκαιρου χαρακτήρα μιας έντυπης εγκυκλοπαίδειας, οποιουδήποτε μεγέθους, είναι ένα δύσκολο έργο.
Με τις λεγεώνες εθελοντών της και μια άδεια ελεύθερου περιεχομένου, η Wikipedia εξέπληξε ακόμα και βετεράνους του Διαδικτύου όταν άρχισε να γίνεται ευρέως γνωστή το 2003. Η εγκυκλοπαίδεια διπλασίαζε αξιόπιστα το μέγεθός της ετησίως από το 2004 έως το 2006, φτάνοντας από τα 188.000 στα 895.000 λήμματα. Ήταν μια «χρυσή περίοδος», καθώς η Wikipedia συγκέντρωνε επαίνους από τους χρήστες και μετατράπηκε σε μια διαδεδομένη πηγή αναφοράς.
Ωστόσο, μέχρι το 2007 υπήρχαν ενδείξεις ότι ο αλματώδης ρυθμός ανάπτυξης είχε αρχίσει να εξισορροπείται — τουλάχιστον στις μεγαλύτερες εκδόσεις της Wikipedia, στα Αγγλικά και τα Γερμανικά. Ο ρυθμός δημιουργίας νέων λημμάτων είχε επιβραδυνθεί αισθητά. Μέχρι το τέλος του έτους, η καμπύλη ανάπτυξης της προηγούμενης πενταετίας δεν μπορούσε πλέον να χαρακτηριστεί εκθετική. Βέβαια, η αγγλόφωνη Wikipedia εξακολουθούσε να αποτελεί εγκυκλοπαιδική βιομηχανία, με περισσότερα από 2 εκατομμύρια λήμματα στις αρχές του 2008, αλλά η αναπτυξιακή της τροχιά άρχιζε να παρουσιάζει κάμψη.
Η Wikipedia έπρεπε να αντιμετωπίσει μοναδικά προβλήματα, καθώς οποιοσδήποτε μπορούσε να επεξεργαστεί λήμματα. Με την άνοδο της δημοτικότητάς της, η ανεπιθύμητη διαφήμιση και η ξεδιάντροπη αυτοπροβολή έγιναν μόνιμα προβλήματα. Αυτές ήταν προκλήσεις που οι προκάτοχοί της δεν χρειάστηκε ποτέ να διαχειριστούν. Ένα διαφημιστικό φυλλάδιο, ένθετο, στις ιστοσελίδες της Britannica ήταν αδύνατο — κι όμως, αυτό το φαινόμενο ήταν καθημερινή μάχη για τους περιπολούντες της Wikipedia σε ένα ανοιχτό περιβάλλον επεξεργασίας. Όλο και περισσότεροι πόροι αφιερώνονταν στον εντοπισμό και την αφαίρεση εμφανώς εμπορικού περιεχομένου ή συγκαλυμμένης διαφήμισης.
Οι αριθμοί δεν αποκαλύπτουν όλα τα ζητήματα. Η απουσία αρχισυντακτικής εποπτείας οδήγησε σε άνιση ανάπτυξη λημμάτων της Wikipedia, συχνά με κραυγαλέα παραδείγματα: Η βιογραφία της Britney Spears καταλαμβάνει σχεδόν διπλάσιο χώρο από εκείνη του Σωκράτη[2]. Το αν θα έπρεπε να συμβαίνει ή όχι, αφήνεται στην ευχέρεια του αναγνώστη.
Στα τέλη του 2006, ο Jimmy Wales πρότεινε στην κοινότητα να εστιάσει στην ποιότητα έναντι της ποσότητας, καθώς η Wikipedia είχε αρκούντως σημαντικό προφίλ, ώστε ντροπιαστικά περιστατικά σχετικά με την αξιοπιστία και την εγκυρότητά της είχαν αρχίσει να έχουν αντίκτυπο. Όλα ξεκίνησαν με το περιστατικό Seigenthaler, στα τέλη του 2005, όταν ένα άρθρο στήλης της εφημερίδας USA Today περιέγραφε την προσωπική αγανάκτηση ενός βετεράνου δημοσιογράφου, του οποίου το βιογραφικό λήμμα στη Wikipedia είχε βανδαλιστεί. Μια δυνητικά δυσφημιστική δήλωση, που είχε προστεθεί από έναν ανώνυμο χρήστη ως αστείο «για λίγους», μετατράπηκε ξαφνικά στη μεγαλύτερη δημόσια κρίση στην ιστορία της Wikipedia.
Το συμβάν ανέδειξε την πρόκληση που είχε παρεισφρήσει παράλληλα με την αυξανόμενη επιρροή του εγχειρήματος. Η συντήρηση λημμάτων για ζώντες είχε σοβαρές συνέπειες για τους ίδιους, σε μια εποχή όπου η Wikipedia εμφανιζόταν στις πρώτες θέσεις των αποτελεσμάτων αναζήτησης της Google. Με περισσότερα από 250.000 ανάλογα βιογραφικά λήμματα στην αγγλόφωνη Wikipedia, ήταν κάτι που δεν μπορούσε να αγνοηθεί.
Αυτό οδήγησε στη νέα επονομαζόμενη πολιτική BLP (biography of living persons — βιογραφίες ζώντων προσώπων), η οποία καθιέρωσε πολύ υψηλότερα πρότυπα ποιότητας για τα λήμματα εν ζωή ατόμων, ώστε να αποφευχθεί δυνητική δυσφήμιση ή βλάβη. Για την αντικομφορμιστική κοινότητα, ήταν μια δραστική αλλαγή.
Η πολιτική BLP ήταν ένα θετικό βήμα προς την ποιότητα — αλλά με ποιο κόστος; Η Wikipedia, εν τέλει, σκόπευε να είναι γρήγορη, βάσει της «ριζοσπαστικής συμπερίληψης», ώστε «οποιοσδήποτε να μπορεί να επεξεργαστεί». Τα πρώιμα συνθήματα της κοινότητας προσανατολίζονταν στη δράση χωρίς δισταγμό: «Να είσαι τολμηρός» και «Αγνόησε όλους τους κανόνες». Δεν βρήκες κάτι που σε ικανοποιεί; «ΦΤΙΑΞΤΟ».
Οι νέες πολιτικές που επιβλήθηκαν στο πλαίσιο του κινήματος για ποιότητα του 2006 φαίνονταν να αντιβαίνουν στο «να είσαι τολμηρός»: Να διασφαλίζεται ότι κάθε γεγονός ήταν επαληθεύσιμο και ότι γινόταν αναφορά σε αξιόπιστες πηγές· να εξαλειφθούν αναφορές σε «κακές πηγές» πληροφόρησης· να προστατευθούν λήμματα υψηλής επισκεψιμότητας από επεξεργασία από νέους χρήστες. Ήταν ένα βήμα προς την ποιότητα — αλλά θα παρέμενε άραγε η Wikipedia η εγκυκλοπαίδεια που «οποιοσδήποτε μπορεί να επεξεργαστεί»;
Δεν προκαλούσαν ανησυχία μόνο οι πολιτικές, αλλά και το ολοένα αυξανόμενο σύνολο χαρακτηριστικών της wiki γλώσσας σήμανσης, που έχει γίνει όλο και πιο δυσνόητο και εχθρικό προς τον χρήστη. Ακόμη κι ένας νέος χρήστης που αντιπαρέρχεται τις πολιτικές της κοινότητας, είναι πολύ πιθανό να αποθαρρυνθεί από την αυξανόμενη πολυπλοκότητα της γλώσσας σήμανσης.
Βέβαια, από τις πρώιμες μέρες του CamelCase (π.χ. WikiName, UserName), η Wikipedia διακρίθηκε για την προσθήκη χρήσιμων λειτουργιών. Τα πρότυπα (templates) προσδίδουν ομοιομορφία στα λήμματα· τα πλαίσια πληροφοριών (infoboxes) τυποποιούν την επαγγελματική παρουσίαση στατιστικών δεδομένων. Η εισαγωγή κατηγοριών κατέστησε τα εκατομμύρια λημμάτων της Wikipedia περισσότερο πλοηγήσιμα, οργανώνοντάς τα σε θεματικά σύνολα. Χωρίς υπερβολή, η εξέλιξη του λογισμικού της Wikipedia, του MediaWiki, ώστε να υποστηρίζει λεγεώνες συντακτών σε τόσες γλώσσες, συνιστά ένα εκπληκτικό επίτευγμα.
Όμως αυτό δεν προέκυψε απροβλημάτιστα. Η γλώσσα σήμανσης του wiki ήταν αρκετά απλή τον πρώτο καιρό, προσφέροντας μόλις έντονη και πλάγια γραφή, συνδέσμους, επικεφαλίδες και κουκκίδες. Σήμερα, όμως, το να πατήσεις το κουμπί «Επεξεργασία» συχνά αποκαλύπτει κάτι σχεδόν τόσο περίπλοκο όσο ο χαοτικός κώδικας HTML[3] — τον οποίο οι βασιζόμενοι σε wiki ιστότοποι υποτίθεται ότι θα απλοποιούσαν εξαρχής.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η γλώσσα σήμανσης wiki δεν διαθέτει αυστηρό συντακτικό. Στη γλώσσα της πληροφορικής, αυτό σημαίνει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο —αν όχι αδύνατο— να γραφτεί ένας συμπαγής, καλοδομημένος αλγόριθμος για την αποκωδικοποίησή της. Αντίθετα, η ερμηνεία της και η απεικόνισή της στην οθόνη απαιτούν έναν κυκεώνα κώδικα, που υλοποιεί μια τεράστια, διαδοχική σειρά ελέγχων συνθήκης (δηλώσεις IF-THEN-ELSE).
Η απουσία επίσημου συντακτικού μπορεί να μοιάζει με μικροπαράπονο, αλλά έχει μια σοβαρή συνέπεια: οι Βικιπαιδιστές είναι καταδικασμένοι να «προγραμματίζουν» τις σελίδες wiki σαν να ήταν κανονικό λογισμικό — και μάλλον θα συνεχίσουν να το κάνουν για πολύ καιρό ακόμη. Χωρίς επίσημο συντακτικό, δεν είναι δυνατό να υλοποιηθεί το «ιερό δισκοπότηρο» της διάταξης σελίδας: η επεξεργασία τύπου «Βλέπεις ό,τι παίρνεις» (What You See Is What You Get – WYSIWYG). Πρωτοπόροι της φιλοσοφίας WYSIWYG ήταν οι επεξεργαστές κειμένου όπως το Apple MacWrite ή το Microsoft Word, οι οποίοι επέτρεπαν στον χρήστη να επεξεργάζεται γραφικά στην οθόνη ακριβώς αυτό που θα εμφανιζόταν ως τελικό αποτέλεσμα. Πίνακες, διαγράμματα, γραφήματα, ευρετήρια, παραπομπές, υποσημειώσεις και άλλα στοιχεία έγιναν ξαφνικά εύχρηστα με την προσέγγιση WYSIWYG.
Στη Wikipedia σήμερα (2009), όλα αυτά απαιτούν πολύπλοκες «επικλήσεις» σε προγραμματιστικό κώδικα.
Με την τρέχουσα γλώσσα σήμανσης wiki, είναι σχεδόν αδύνατο να δημιουργηθεί ένα σύστημα WYSIWYG χωρίς εκτεταμένο επανασχεδιασμό και αλλαγές — κάτι που θα προκαλούσε τεράστια προβλήματα στα εκατομμύρια αποθηκευμένων σελίδων. Δεν θα χρειαζόταν απλώς αλλαγή στο συντακτικό του wiki· αυτή η μετάβαση θα προκαλούσε διαξιφισμούς στην κοινότητα σχετικά με την ανάγκη υλοποίησης τόσο εκτεταμένων αλλαγών. Χωρίς επεξεργασία WYSIWYG, η Wikipedia διακινδυνεύει να είναι θελκτική μόνο σε αυτούς με στέρεη προγραμματιστική υποδομή, ενώ παραμένει απρόσιτη στους νεοεισερχόμενους που έχουν συνηθίσει την εύκολη, οπτική επεξεργασία στην οθόνη.
Δε θρηνούν όλοι για αυτό. Κάποιοι βλέπουν τον υψηλό πήχη εισόδου ως μια σκληρή διαδικασία φυσικής επιλογής, που διασφαλίζει ότι μόνο ευσυνείδητα μέλη στελεχώνουν την κοινότητα. Αλλά τι θα γινόταν αν έσφαλαν και απλώς αποδιώχνονται οι κάθε λογής νεοεισερχόμενοι; Μήπως το πρόβλημα της γλώσσας σήμανσης wiki συνιστά ένα αντικειμενικά δυσυπέρβλητο εμπόδιο, που συνιστά λόγο στασιμότητας της κοινότητας;
[2]Σημείωμα μεταφραστή: Κατά το χρόνο συγγραφής του πρωτοτύπου, 2009
[3] Η HTML5 βρισκόταν ακόμη στα σκαριά την εποχή συγγραφής του πρωτοτύπου.
Πρόσφατα σχόλια